GRÖNLAND GÜVENLİK ANLAŞMASI: EGEMENLİK UYUŞMAZLIĞI DEVAM EDİYOR

Grönland Güvenlik Anlaşması Egemenlik Talepleri Çatışması Ortasında Açıklandı

Amerika Birleşik Devletleri (bundan sonra: ABD), Danimarka ve Grönland, 19 Eylül 2026'de ABD'nin Arktik adada askeri varlığını genişletmek ve düşman devletlerin orada üs kurmasını engellemek amacıyla bir Grönland güvenlik anlaşmasına girdiklerini duyurdular. ABD Başkanı, anlaşmanın Washington'a Grönland'da güvenlik ve diğer tüm ihtiyaçlar konusunda 'kalıcı kontrol' sağladığını belirtirken, Danimarka ve Grönland yetkilileri anlaşmanın Grönland'ın egemenliğini tehlikeye atmadığını ifade ettiler. Anlaşmanın ertesi hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun kenarında imzalanması beklenmektedir; ancak Danimarka bunun hâlâ parlamenter onay gerektirdiğini belirtti (France 24).

Anlaşmanın temel ayrıntıları kamuya açıklanmamıştır. Bunlar arasında ABD'nin kendi kendini yöneten Danimarka topraklarındaki askeri varlığının kesin derecesi ve dış siyasa ya da doğal kaynaklar üzerinde herhangi bir resmi yetkinin Washington'a devredilip devredilmeyeceği yer almaktadır. Trump'ın anlaşmayı nitelendirmesi ile Kopenhag ve Nuuk tarafından ortaya konan konumlar arasındaki farklılık, anlaşmanın pratik kapsamını başından itibaren tartışmalı hale getirmiştir (Cyprus Mail).

Trump'ın İddiaları Ve Danimarka Hükümetinin Yanıtı

Trump, 19 Eylül 2026'de sosyal medya paylaşımı aracılığıyla anlaşmayı duyurdu ve ABD'nin Danimarka ve Grönland önderleriyle bir anlaşmaya vardığını belirtti. Sonraki bir açıklamada anlaşmayı 'sonsuz ömürlü' olarak nitelendirdi ve bunun ABD'ye Grönland'da 'gerekli olan her şeyi yapmak için sonsuza dek tam yetki' vereceğini söyledi. Danimarka Başbakanı anlaşmayı 'NATO (bundan sonra: NATO) ve Avrupa için iyi' olarak nitelendirdi ve Danimarka hükümeti bunu 'bağlayıcı' olarak tanımladı (BBC).

Danimarka hükümetinin olumlu çerçevesine rağmen, Danimarka yetkilileri anlaşmanın henüz kesinleşmediğini ve ayrıntıların onaylanmadığını belirtmişlerdir. Washington Post, anlaşmanın Trump'ın sık sık dile getirdiği toprakları ele geçirme hedefinin çok gerisinde kaldığını bildirmiştir (Washington Post). Danimarka ve Grönland, anlaşmayı Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda imzalayacaklarını belirtmiş olsalar da, parlamenter onay gerekliliği anlaşmanın yasal olarak yürürlüğe girmesinden önce ek bir prosedür aşaması ortaya koymaktadır.

Nuuk Ve Kopenhag'dan Egemenlik Güvenceleri

20 Eylül 2026'de hem Danimarka hem de Grönland, anlaşmanın adanın egemenliğini Washington'a devretmeyeceğini ileri süren açıklamalar yayınladı. Grönland ve Danimarka yetkilileri, Grönland'ın Danimarka egemenliği altında kendi kendini yöneten bir bölge olarak kaldığını ve anlaşmanın siyasi veya idari kontrolün devri değil güvenlik düzenlemeleriyle ilgili olduğunu savundular. Bu güvenceler, Trump'ın 'kalıcı kontrol' iddiasına doğrudan yanıt olarak yayınlandı; bu iddia, tarafların aslında neyi kabul ettiği konusunda belirsizlik yaratmıştı (Cyprus Mail).

Askeri Hükümler Ve Düşman Dışlamaları

Üç tarafın da temsilcileri tarafından açıklanan anlaşma, ABD'nin Grönland'da önemli bir askeri varlık geliştirmesini öngörmektedir. Rusya ve Çin'in adada askeri üs kurmalarını veya asker konuşlandırmalarını açıkça yasaklamakta, ayrıca bölgeye hassas yatırımlar yapmalarını da engellemektedir. The Age'in haberine göre, bu yasaklamalar Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda imzalanacak anlaşmanın metnine yazılacaktır (The Age).

ABD, Kuzeybatı Grönland'daki Pituffik Uzay Üssü'nde (eski adıyla Thule Hava Üssü) zaten bir askeri tesise sahiptir ve bu tesis onlarca yıldır stratejik bir Kuzey Kutbu üssü olarak hizmet etmektedir. Yeni anlaşma bu mevcut varlığı genişletecek olsa da, ek tesislerin ölçeği ve niteliği açıklanmamıştır. Trump, ikinci döneminde Grönland'ın ABD kontrolünün stratejik nedenlerle gerekli olduğunu, adanın Kuzey Kutbu'ndaki konumunu ve olası rakip faaliyetlere yakınlığını gerekçe göstererek tekrar tekrar savunmuştur (BBC).

Grönland Halkının Tepkisi

Duyuru, Grönland nüfusu arasındaki endişeleri hafifletmiş görünmemektedir. New York Times, birçok Grönlander'in kendilerini 'sinirli ve şüpheci' olarak tanımladığını ve açıklanan ayrıntıların azlığının, Trump'ın adayı ele geçirme tehditleri nedeniyle aylar boyunca birikmiş olan rahatsızlığı artırdığını bildirmiştir. Grönland'da daha önce Trump karşıtı protestolar düzenlenmiş, göstericiler The Independent'a göre 'Amerikalıları Uzaklaştırın' yazılı pankartlar taşımıştır. Kamuya açık bir anlaşma metninin bulunmaması, sakinlerin anlaşmanın kendi yönetim haklarına ilişkin sonuçlarını değerlendirmek için çok az temele sahip olması anlamına gelmiştir (The Age).

Jeopolitik Bağlam: Kuzey Kutbu Rekabeti Ve Xi Zirvesi

Duyuru, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in Washington'a yapması planlanan resmi ziyaretin birkaç gün öncesinde geldi. Güney Çin Sabah Postası tarafından alıntılanan analistler, Trump'ın anlaşmayı çerçeveleme biçiminin — özellikle de 'kalıcı' güvenlik kontrolüne yaptığı vurgunun — bu yüksek riskli görüşmelerden önce ABD'nin müzakere konumunu güçlendirmeyi amaçladığını öne sürdü. Aynı analistler, Çin'in anlaşma kapsamında bölgeye girmesi yasaklanan bir devlet olarak açıkça adlandırılmış olması göz önüne alındığında, bu hamlenin büyük güçler arasındaki güven ve işbirlikçi Kuzey Kutbu gelişimi beklentisi için riskler taşıdığını uyardı (Güney Çin Sabah Postası).

ABD Başkanı, Ocak 2025'te başlayan ikinci döneminden bu yana, ABD'nin Grönland'ı kontrol etmesi gerektiğini, Kuzey Kutbu'ndaki stratejik rekabet ve Kuzey Amerika topraklarına yakın düşman askeri tesislerinin riski gerekçesiyle defalarca vurgulamıştır. Bu açıklamalar, Danimarka da dahil olmak üzere NATO müttefiklerini endişelendirmiş ve ittifak içinde süregelen diplomatik gerginliği yaratmıştır. Anlaşma, açıklandığı şekilde imzalanıp onaylanırsa, bu gerginliğin resmi bir çözümünü temsil edecektir; ancak tarafların anlaşılan konuya ilişkin kamuoyundaki açıklamaların arasındaki fark, kesin şartların hâlâ hassas olduğunu göstermektedir (France 24).

Çözülmemiş Kalanlar

En önemli açık sorular anlaşmanın kamuya açıklanmayan hükümlerine ilişkindir. ABD askerî varlığının düzeyi, rakip ülkelerin dışlanmasının uygulanacağı mekanizmalar ve Grönland'ın dış siyasası ya da kaynak çıkarımı üzerinde herhangi bir yetkinin etkilenip etkilenmeyeceği hiçbir taraf tarafından kamuya yapılan açıklamalarda ele alınmamıştır. Danimarka'nın parlamenter onay gerektiğini belirtmesi, anlaşmanın henüz yasal olarak bağlayıcı olmadığı anlamına gelir ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki imza töreninde siyasal bir taahhüt işareti olacak, tamamlanmış bir antlaşma değil.

Genel olarak bu gelişmenin en büyük sorunu, ABD'nin Güney Amerika'daki sorunlu emperyalist genişlemesiyle birleştiğinde, uluslararası kültürün ve yasaların ciddi şekilde zayıflatılmasıdır. Bu nihai sonuca ulaşma sürecinin işbirlikçi tutumlardan değil, doğrudan ve dolaylı zorlama yoluyla ortaya çıktığını varsaymalıyız; bunu Danimarka'nın 2026 başındaki ilk tutumlarından türetiyoruz. Bu, uluslararası devlet topluluğunun ABD'nin stratejisi ve kaynak ihtiyaçlarına hizmet etmek için daha birçok benzer hamlenin izleyeceğinin farkında olması gerektiği anlamına gelir. Bu anlaşmanın odak noktası olmasa da, ABD'nin bu bölgede kaynak çıkarmasını göreceğiz; bu, orada kurulan yüzyıl uzunluğundaki bir devlet kültürüne dayanmaktadır. Buna ek olarak, ABD'nin kaynak kıtlığının ne kadar ciddi olduğunu da sorgulamalıyız, çünkü hem Güney Amerika hem de Grönland hedef alınmış ve şu anda Kuzey Amerika etkisinin daha sıkı altındadır.