BİŞKEK SCO ZİRVESİ: Xİ, PUTİN VE MODİ BİR ARAYA GELECEK

Çin, Rusya ve Hindistan liderleri, Şanghay İşbirliği Örgütü'nün (bundan sonra: ŞİÖ) kuruluşunun 25. yıldönümünü kutlarken 31 Ağustos ve 1 Eylül'de Bişkek'te yapılacak ŞİÖ zirvesine katılmaya hazırlanıyor. Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir Putin ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Kırgız başkentinde düzenlenecek 26. ŞİÖ zirvesine katılacak devlet ve hükümet başkanları arasında yer alacak ve örgütün diğer üye devletlerinin temsilcileriyle birlikte hazır bulunacaklar (Yeni Şafak).

ŞÖK şu anda on üye devleti kapsamakta ve yaklaşık 3,4 milyar insanı temsil etmektedir; Çin, Rusya, Hindistan ve İran başlıca üyeleri arasında yer almaktadır (The Express Tribune). Zirvenin bölgesel güvenlik düzenlemeleri ve Avrasya'da iktisadi entegrasyonu derinleştirme çabalarını ele alması beklenmektedir.

Modi'nin Dört Günlük Orta Asya Ziyareti

Başbakan Modi, 29 Ağustos Cumartesi günü Orta Asya'ya hareket etti ve dört günlük bir programı başlattı; önce Özbekistan'a, ardından Kırgızistan'a gidecek. Taşkent'te Özbekistan muhabirlerine karşılık gelen heyetlerle ikili görüşmeler yapacak ve bu görüşmelerde ticaret, kritik mineraller ve iki devlet arasında sağlık işbirliği konuları ele alınması bekleniyor (Times of India). Özbekistan ziyareti, Modi'nin Bişkek'e gitmeden önce resmi iki günlük bir devlet ziyareti niteliğindedir.

Bişkek'te Modi'nin programı SCO zirvesine katılım ve Kırgızistan tarafından düzenlenen bir kültür ve spor etkinliği olan Dünya Göçebe Oyunları'nın açılış törenine katılımı içermektedir. Ziyaret, Hint yetkililer tarafından Orta Asya genelinde stratejik ortaklıkları, ticari ilişkileri ve bölgesel güvenlik katılımını güçlendirme fırsatı olarak çerçevelendirilmektedir (LiveMint). Hindistan'ın Türk devletleriyle katılımı son yıllarda dış siyasetinin tutarlı bir öğesi olmuş olup, bağlantı, enerji ve güvenlik yinelenen temalar arasında yer almaktadır.

Modi-Putin İkili Görüşmesi SCO Zirvesi Kenarında

Bişkek zirvesinin kenarında Başbakan Modi'nin Devlet Başkanı Putin ile ikili bir görüşme yapması beklenmektedir. The Hindu'nun haberine göre Putin, Modi'nin bireysel olarak görüşmesi planlanan liderler arasındadır (The Hindu). Bu görüşme, iki lider arasında çok taraflı bir forumdaki doğrudan bir temas olacaktır. Deutsche Welle ayrıca Modi-Putin ikili görüşmesinin Bişkek'teki zirvenin kenarında planlandığını doğrulamıştır (Deutsche Welle).

Başkan Putin'in yayınlanan programına göre, 31 Ağustos ve 1 Eylül'de Bişkek'te SCO zirvesi için bulunması planlanmaktadır; program ayrıca Doğu İktisadi Forumu'nda (bundan sonra: DİF) önemli bir konuşmayı da içermektedir (TASS). Bişkek ziyareti, Vladivostok'ta düzenlenen DİF'ten ayrı bir etkinlik olarak listelenmiştir. Sağlanan kaynaklarda, zirvesinin genel çerçevesinin ötesinde Modi-Putin görüşmesine ilişkin herhangi bir gündem maddesi onaylanmamıştır.

ŞÖİ'nin 25. Yıldönümü Ve Bölgesel Gündem

Bişkek zirvesi, SCO'nun 25. yıl dönümüne denk gelmekte ve bu toplantıya üye devletler için ek bir sembolik ağırlık katmaktadır. Blok 2001 yılında kurulmuş ve o zamandan beri orijinal altı üyesinden on üyeye genişlemiş, Orta Asya, Güney Asya ve daha geniş Avrasya kıtasındaki devletleri içine almıştır. Üye hükümetler SCO zirvelerini bölgesel güvenlik mimarisi, terörle mücadele çerçeveleri ve iktisadi bağlantılandırma konularında pozisyonlarını ileri sürmek için tutarlı bir şekilde kullanmışlardır; ancak örgütün karar alma süreci fikir birliğine dayanmaktadır.

Xi Jinping, Putin ve Modi'nin aynı zirvede bulunması, her bir devlet çiftinin sürdürdüğü farklı ikili ilişkiler göz önüne alındığında dikkate değerdir. Hindistan ve Çin karmaşık bir sınır ilişkisini yönetmeyi başarmışken, Hindistan ve Rusya uzun süredir savunma ve enerji bağlantılarını sürdürmektedir. Çin ve Rusya son yıllarda birden fazla alanda ikili ilişkilerini derinleştirmiştir. ŞÖİ formatı, üç liderin de çok taraflı olarak ve gerektiğinde ikili görüşmeler yapabilecekleri bir ortam sağlarken, zirvenin kendisi kendi ikili anlaşmazlıkları için bir müzakere forumu oluşturmamaktadır.

Hindistan'ın Orta Asya'daki Stratejik Çıkarları

Hindistan'ın Özbekistan ve Kırgızistan ile ilişkilendirmesi, Çin ve Rusya'nın baskın dış aktör olduğu bir bölgede bağlantı ve pazar erişimine ilişkin daha geniş amaçları yansıtmaktadır. Ticaret, kritik mineraller ve sağlık hizmetleri, Taşkent görüşmeleri için belirli tartışma alanları olarak tanımlanmış olup, ziyaretin diplomatik boyutu yanında iktisadi içeriğe odaklanmayı göstermektedir. Orta Asya'nın mineral kaynakları ve kara ticareti koridorları boyunca konumu, onu tedarik zincirlerini ve enerji ortaklıklarını çeşitlendirmeye çalışan birden fazla devlet için öncelikli bir bölge haline getirmiştir.

Hindistan, Orta Asya'nın hiçbir devleti ile kara sınırı paylaşmamakta; bu durum bölgeye yönelik katılımı için altyapı bağlantısını kalıcı bir yapısal zorluk haline getirmektedir. ŞİÖ gibi çok taraflı platformlar, Hindistan'ın Türk hükümetleriyle diyalogu sürdürebileceği ve bölgesel işlere olan ilgisini gösterebileceği kurumsal bir kanal sağlamaktadır. Özbekistan devlet ziyareti, ŞİÖ zirvesinden ayrı olarak gerçekleştirilmiş olup, çok taraflı ortamın ötesinde ikili derinlik kurma çabasını yansıtmaktadır.

İnsani Durum: Nepal'de Kayıp Hintliler

Diplomatik ziyaretle eş zamanlı olarak, Hindistan makamları Nepal'de konsolosluk durumunu yönetmektedir; sel felaketinin ardından yüzlerce Hint vatandaşı kayıp durumdadır. Hindistan, Deutsche Welle'ye göre arama ve yardım çabalarını artırmıştır, ancak Modi yurtdışına seyahat ederken durum çözülmemiş kalmaktadır (Deutsche Welle). Nepal sellerinin zirve gündeminden ayrı bir operasyonel konu olduğu belirtilmektedir.

Bişkek Zirvesinin Bağlamı

Bişkek'teki ŞİÖ Zirvesi, Türk devletlerine küresel ölçekte artan ilginin ortasında gerçekleşmektedir. Rusya'nın Ukrayna savaşıyla meşgul olması, Çin'in Kuşak ve Yol İnisiyatifi kapsamındaki genişleme hedefleri, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'nın Türk devletleriyle artan işbirliği ve bölgedeki siyasi ve iktisadi istikrarın artması nedeniyle, zirveye katılan aktörler daha fazla nüfuz için rekabetçi bir ortamla karşı karşıyadır. Öte yandan, Orta Asya'nın Türk devletleri finansman, işbirliği ve büyüme fırsatları aramaktadır.

Bu, karmaşık bir çıkar, risk ve fırsat ağı yaratır. Dış güçler nüfuzlarını artırmaya çalışırken, Kırgızistan ve Özbekistan gibi devletler, uzun vadede egemenlik sorunları yaşamadan büyüme sağlamak için katılım ve özerklik arasında denge kurmak zorunda kalacaktır.

Ayrıca, SCO'nun kendisi de entegrasyon sürecini sürdürmektedir; bu süreç, başta İran'a karşı yürütülen savaş tarafından yönlendirilen jeopolitik baskılar ve rekabet arttıkça daha da önem kazanmıştır. Gelecekteki entegrasyon ve işbirliği, Türk devletlerinde işbirlikçi etkilenimin nasıl uzlaştırılacağına ve bu devletlerin egemenliklerini ne kadar iyi koruyabileceklerine büyük ölçüde bağlıdır. Bu durum, Türkiye'nin azalan katılımı ve şu anda SCO'nun karşılığı olan Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'ne derinleşen yakınlığı nedeniyle daha da karmaşıklaşmıştır.